Lượt truy cập
254634
Sưu tầm và khai thác vốn nghệ thuật dân gian - Hướng đi đúng của đoàn Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc
Trong nền âm nhạc, múa của mỗi nước, mỗi dân tộc, âm nhạc, múa dân gian có 1 vị trí rất quan trọng, thể hiện rõ bản sắc văn hóa dân tộc với những đặc trưng riêng biệt.

    

            Nước ta có 54 dân tộc anh em. Việt Bắc là nơi có nhiều dân tộc sông xen kẽ, cũng là nơi phong phú, đa dạng về các điệu dân ca, dân vũ. Trong số các dân tộc thiểu số ở phía Bắc, người Tày chiếm số lượng đông nhất. Người Nùng đứng thứ hai với nhiều ngành: Nùng phàn sình, Nùng cháo, Nùng lòi, Nùng Quý Rỉn. Dân tộc Dao cũng có nhiều ngành: Dao tiền, Dao áo dài, Dao ô Gang, Dao đỏ, Dao coóc mùn, Dao quần trắng, Dao quần chẹt, Dao thanh y…Người Mông có khoảng 10 vạn người, cứ trú trên các sườn núi. Người Lô Lô sống ở hai huyện Đồng Văn và Mèo Vạc (Hà Giang). Dân tộc Tống sống tập trung ở các xã Trung Sơn, Kim Quan huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang… Các dân tộc thiểu số khác, mỗi dân tộc đều có những đặc điẻm tiêu biểu của mình về địa hình cư trú đời sống và phong tục tập quán.

             Dân ca dân vũ các dân tộc Việt Bắc có quá trình phát triển lâu dài và ngày càng được hoàn thiện về nghệ thuật và sắc thái dân tộc.

              Trong quá trình xây dựng chương trình tiết mục biểu diễn phục vụ đồng bào các dân tộc vùng Việt Bắc, Đoàn Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc đã cử cán bộ, diễn viên đến tận bản, làng nơi có vốn dân ca, múa để sưu tầm, học hỏi, ghi chép mang về dựng thành tiết mục. Có lần đoàn về biểu diễn tại Quản Bạ (Cao Bằng), sau khi xem tiết mục đàn tính then Cao Bằng, một số phụ nữ đã gặp các nghệ sĩ sau đêm diễn cho biết: “10 năm nay chúng tôi mới được nghe tiếng đàn tính”. Và các chị đã hát cho các nghệ sĩ trong đoàn nghe những điệu dân ca của dân tộc mình mà các chị còn nhớ và biết. Trong mỗi chuyến lưu diễn vùng sâu, vùng xa, Đoàn lại kết hợp sưu tầm khai thác thêm những điệu dân ca dân vũ mới. Từ những điệu múa gậy, múa phát tàng, múa chiêng chất, các điệu múa chầu: chầu lăn, chầu đàn, chầu quạt… đến các điệu hát: hát cưới, hát mừng nhà mới, hát chúc thọ, hát trong các nghi lễ… qua sự hướng dẫn của các nghệ nhân, Đoàn đã tiếp thu, phát triển đưa các điệu dân ca, dân vũ tồn tại trong trí nhớ của dân thành tài sản quý báu của Đoàn.

            Dân tộc Tày có hát lượn: lượn nàng ới, lượn then, lượn cọi, lượn phuối pác…Người Nùng có hát shi phàn sình, shi sình làng, Hà lều…Người Mông hát nảy đa, hu phia, na lếch, chua kê, huy cầu, chi sáy…Người Dao hát Páo dung, háo ton, lò sấy… nói đến dân ca, không thể không nhắc đến một loại đàn hát trong các nghi lễ nhưng mang nhiều yếu tố dân gian- hát then. Trong hát then, từ lời ca, làn điệu, điệu múa đều chứa đựng nhiều hình tượng nghệ thuật phong phú. Then có nhiều hình thức: then giải hạn, then kỳ yên, then cứu bệnh, then thượng thọ,then hơp hôn…Các làn điệu trong hát then gòm: ca ghẹo, khao sluông, khẩu tu đăn, khẩu tu pháp…

       Các dân tộc thiểu số vùng Việt Bắc đặc biệt coi trọng nhạc tấu cho múa. Trong múa chèo thập phân, thập sầu có tới 30 điệu nhạc tấu cho 11 người múa. Ngoài ra còn có các lọai nhạc tấu trong múa chầu đứng, trong lẩu then, múa khi chào khách, nhạc múa quần, múa sluông, múa nhẩy lươn, giã gạo, múa kiếm, bắt ba ba, khỉ gánh nước…

       Các điệu dân ca, dân vũ dân tộc thiểu số được thể thiện tập trung trong các ngày hội, ngày vui, ngày xuân, trong các nghi lễ… Trong phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của một đonà nghệ thuật, trong 50 năm qua, các nghệ sĩ của Đoàn Ca múa dân gian Việt Bắc đã chèo đèo, lội suối, đến với bản làng hẻo lánh, xa xôi, sưu tầm, ghi chép, tái dựng và gìn giữ được nhiều điệu dân ca, dân vũ quý của các dân tộc thiểu số vùng Việt Bắc, như: điệu múa xúc tẻptống Dao được chọn biểu diễn trong các ngày tiếp quản Thủ Đô; Hều mua tòi được dàn dựng thành tiết mục đồng ca mở màn trong các ngày lễ biểu diễn chào mừng giải phóng Thủ Đô… Nhưng đó chỉ là một phần nhỏ trong vốn văn hóa dân gian đồ sộ của các dân tộc thiểu số ở vùng đất này. Để nâng cao hơn nữa chất lượng biểu diễn, tạo được sự đa dạng, phong phú và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc vùng Việt Bắc, công việc sưu tầm, khai thác đúng đắn với vốn nghệ thuật dân gian mà Đoàn Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc đang làm, chắc chắn nền ca - múa - nhạc các dân tộc vùng Việt Bắc sẽ ngày càng phát triển.

Nhạc sĩ Đỗ Minh

Nguyên Lãnh đạo Đoàn