Lượt truy cập
247199
Vài nét về kịch mục của Đoàn mấy chục năm qua
Qua 50 năm phát triển các bộ môn nghệ thuật của Đoàn Ca múa dân gian Việt Bắc. Ngay từ ngày mới thành lập dã xác định phương hướng phát triển nghệ thuật của Đoàn là: Ca múa dân gian dân tộc.

         Chức năng nhiệm vụ: Khai thác, sưu tầm, nghiên cứu trên cơ sở chất liệu vốn văn hóa nghệ thuật của các dân tộc, để nâng cao cải biên sáng tác dàn dựng thành những bài ca điệu múa mang nội dung hiện đạicó tính nghệ thuật cao để phục vụ cho đồng bào các dân tộc vùng sâu, vùng xa. Do đó coi việc sưu tầm khai thác, nghiên cứu sáng tác, dàn dựng và biểu diễn được đặt thành công việc thường xuyên.

Năm 1953: Đoàn mới thành lập có 13 cán bộ và diễn viên. Được chị A Coọc, chị Sằn trinh và A Tài  Ẩng ở Đoàn văn công Quảng Ninh đến dàn dựng cho Đoàn 6 điệu múa:

-                                Múa Xuân Ngưu Vũ (múa Trung Quốc).

-                                Múa dân tộc Mèo (Trung Quốc).

-                                Múa Thanh xuân vũ (Nga).

-                                Con cò trắng (Triều Tiên).

-                                Kỵ binh thông tín viên (Trung Quốc).

-                                Múa lụa (Trung Quốc).

 Năm 1954: Tiếp quản Thủ Đô, Đại hội Văn công toàn quốc lần thứ nhất.

Đoàn đã có những tác phẩm múa tự sáng tác nâng cao cải biên.

-                                Múa xúc tép (Dân tộc Cao Lan).

-                                Múa chim câu (Dân tộc Cao Lan).

-                                Múa Nộc Niệc (Dân tộc Tày).

-                                Múa các dân tộc về Đại hội.

Năm 1955 – 1956:

Đoàn văn công công nhân liên khu Việt Bắc phục vụ những cuộc vận động của Đảng và Nhà nước: Vận động cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Vận động hợp tác hóa nông nghiệp kết hợp hoàn thành cải cách dân chủ. Vận động đồng bào miền xuôi lên xây dựng kinh tế và phát triển văn hóa ở miền núi. Đặc biệt cuộc vận động thành lập khu Tự trị Việt Bắc ý thức giác ngộ dân tộc, giác ngộ giai cấp được nâng cao, khối đoàn kết dân tộc ngày càng được củng cố phát triển. Xóa bỏ mọi hận thùt hành kiến dân tộc và những hủ tục lạc hậu do chế độ thực dân phong kiến để lại. Tình tương ân, tương ái, các dân tộc bình đẳng trong mọi lĩnh vực chính trị văn hóa xã hội. Được thể hiện bằng những bài ca, điệu múa dân gian của các dân tộc trong ngày lễ hội chào mừng thành lập khu Tự trị Việt Bắc. Có thể nói: Đây là một thời điểm văn hóa nghệ thuật của các dân tộc Việt Bắc được giải phóng khỏi ràng buộc bởi sự mê tín dị đoan. Những điệu múa: Sluông Chầu, múa kiếm, múa hái hoa (dân tộc Tày), múa bắt ba ba, múa chuông (dân tộc Dao), múa xúc tép, múa chim Gâu, múa khai Quang Sản Lô (dân tộc Cao Lan), múa kéo nhị, múa bật lửa (dân tộc Lô Lô), múa bát (dân tộc Nùng Dín), múa khèn (dân tộc Mông) .v.v.  còn nguyên bản hay được nâng cao cải biên thành những tiết mục phục vụ bộ đội, dân công ra tiền tuyến.

        Các bộ môn nghệ thuật của Đoàn Văn công nhân dân liên khu Việt Bắc cũng lớn lên và trưởng thành cùng với phong trào hát múa thời đó.

         Đoàn đã sáng tác cải biên nâng cao những tiết mục:

-                                Múa Sluông Chầu, dân tộc Tày cải biên nâng cao (Đỗ Minh).

-                                Múa cờ và lúa, dân tộc Trại cải biên nâng cao (Đỗ Minh).

-                                Múa dân tộc Ngái, cải biên nâng cao (Mã Thế Vinh).

-                                Múa Nộc Niệc, dân tộc Tày cải biên nâng cao (Đỗ Minh).

-                                Múa các dân tộc về Hội, sáng tác (Đỗ Minh).

Năm 1957: Thành lập khu Tự trị  Việt Bắc, Đoàn văn công Tỉnh Phú Thọ sát nhập với Đoàn Văn công nhân dân khu Tự trị Việt Bắc.

        Đoàn sáng tác dàn dựng và biểu diễn các điệu múa:

-                                Múa trống ngũ lôi.

-                                Múa nón Thái.

-                                Múa khèn mèo, sáng tác nhạc và múa Đỗ Minh.

-                                Múa Phướn, sáng tác nhạc và múa Đỗ Minh.

-                                Múa đào mương, nhạc múa Đỗ Minh.

-                                Múa mỡi.

-                                Múa hát củi.

-                                Múa rồng rắn lửa.

-                                Múa hái hoa.

-                                Múa gánh phân, nhạc múa Đỗ Minh.

-                                Múa đèn.

-                                Múa vui sản xuất.

-                                Múa sạp.

-                                Kịch múa người mẹ nuôi, nhạc múa Đỗ Minh.

Năm 1958, 1959, 1960, 1961: Là thời kỳ Đoàn phát triển quy mô và hiện đại. Tổ chức hình thành các đội bộ môn nghệ thuật.

-                                Đội bộ môn múa.

-                                Đội bộ môn nhạc.

-                                Đội bộ môn ca.

-                                Đội bộ môn kịch.

-                                Đội bộ môn xiếc.

-                                Tổ sáng tác và sưu tầm nghiên cứu.

  Vào những năm này cán bộ diễn viên được cử đi học theo chuyên ngành ở trong nước và nước ngoài.

Năm 1962: Những tác phẩm của Đoàn sáng tác và biểu diễn:

-                                Múa: Gậy dân tộc Chủng Chá (Lê Khình, Duy Lâm.)

-                                Múa: Chim én (Lê Khình , Đỗ Minh).

-                                Múa: Em thiếu niên và bộ đội (Lê Khình).

-                                Múa: Vui hội mùa (Lê Khình, Hoàng Tuấn).

-                                Múa: Xuân trên bản mèo.

-                                Múa: Quạt dân tộc Tày (Lê Khình, Đỗ Minh).

-                                Múa: những chàng trai Cao Lan (Lê Khình).

-                                Múa: Ba nàng tiên và anh Cuội (Lê Khình, Đỗ Minh).

-                                Múa: Trở lại quê hương (Lê Khình).

-                                Múa: Chúng em về nhà máy (Lê Khình, Duy Lâm).

-                                Múa: Mừng lúa (Lê Khình, Duy Lâm).

-                                Múa: Mùa hoa lê (Lê Khình, Mai Đức Vựơng).

-                                Tổ khúc múa: Bắc Sơn những ngày đầu( Biên đạo múa: Lê Khình, Vương Thào – âm nhạc: Hoàng Tuấn, Đinh Quang Khải).

Năm 1965: Giặc Mỹ bắn phá miền Bắc. Do yêu cầu phục vụ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Đoàn đã sáng tác và biểu diễn những tiết mục:

-                                Múa: Con số nào đúng (Cao Năng Dũng).

-                                Múa: Chiếc khăn quàng đỏ.

-                                Múa: Tay liềm tay súng (Vương Thào, Hoàng Tuấn).

-                                Múa: Tiễn đưa (Vương Thào)

-                                Múa: Xuống đường (Đỗ Minh, Vương Thào).

-                                Múa: Thủy lợi (Lê Khình, Duy Lâm).

-                                Múa: Vót chông (Quỳnh Châu, Mai Đức Vượng).

-                                Múa: Rông chiêng.

-                                Múa: Sa hầm chông.

-                                Múa: Giao liên.

-                                Múa: Lựu đạn gỗ.

-                                Múa: Con lợn anh nuôi (Duy Luận).

-                                Múa: Vợ chồng dân quân.

-                                Múa: Đường trời không thoát (Cố NSND Đoàn Long).

-                                Múa: Cà Tu (Cố NSND Thái Ly).

-                                Múa: Đòn du kích.

-                                Múa: Giấc mơ và sự thật (Lê Khình, Mai Đức Vựơng).

     Dàn dựng và biểu diễn những điệu múa nước ngoài:

-                                Múa: Gánh nước bên hồ (Liên Xô).

-                                Múa: Cô gái Tân Cương (Tân Cương).

-                                Múa: Lào Phen (Lào).

-                                Múa: Trên Thảo Nguyên (Trung Quốc).

-                                Múa: Mông Cổ (Mông Cổ).

-                                Múa: Tây Tạng (Tây Tạng Trung Quốc).

-                                Múa: Thanh xuân vũ khúc (Liên Xô).

-                                Múa: Hái chè bắt bướm (Trung Quốc).

-                                Múa: Nón Hải Nam (Trung Quốc).

-                                Múa: Được mùa (Trung Quốc).

    Quá trình phát triển nghệ thuật múa Đoàn có được một số diễn viên chủ chốt:

-                                Lê Kim Duyên.

-                                Vương Thào.

-                                Lê Khình.

-                                Đinh Thị Hải.

-                                Lương Đức Lợi.

-                                Nguyễn Thị Công.

-                                Nông Thị Niên.

-                                Nguyễn Thị Hồng.

     Bộ môn kịch đã sáng tác dàn dựng và biểu diễn những tác phẩm như:

-                                Vở Pả Mèo (Mã Thế Vinh).

-                                Quê hương Việt Bắc.

-                                Quả dưa quả dừa.

-                                Tẻo Slam Nâu (Nông Ích Đạt).

-                                BâưCờ Khao.

-                                Chờ gà gáy (Nông Ích Đạt).

-                                Cấy chiêm.

-                                Chiếc xe đạp.

-                                Chị Hòa.

-                                Tờ bích báo.

-                                Đáng đòn.

-                                Tiễn Đưa.

-                                Chống di cư.

-                                Tòng quân.

-                                Viên quận trưởng.

-                                Một mạng người.

-                                Chúng em ngoan.

-                                Lá cờ dâng Bác.

-                                Năm thiếu.

-                                Ông khách.

-                                Bông hoa xinh nhất.

-                                Buổi sáng lên nương.

-                                Câu chuyện dưới trăng.

-                                Đảng người mẹ Quang Vinh.

-                                Ép duyên bé tý.

-                                Lời ca gửi Noọng.

-                                Nhắn cô mây điều.

-                                Đảng lao động Việt Nam.

-                                Nàng ớt.

-                                Lượn Giang.

-                                Tình ca Tây Bắc.

-                                Tây Nguyên không lùi bước.

-                                Tây Nguyên bất khuất.

-                                Kéo gỗ lên rừng.

-                                Khẩu Sli.

-                                Trùng Cúng.

-                                Hèo mua tòi.

-                                Tỉnh Bắc Nam.

-                                Bâư cờ đeng.

-                                Tiễn đưa dân ca mèo.

-                                Én chắp co lùng.

-                                Lượn máng ô gang.

     Sáng tác dàn dựng và biểu diễn hai ca cảnh:

-                                Suối lũ.

-                                Noọng Piai.

     Vào những năm này Đoàn đã xuất hiện các ca sĩ:

-                                Đặng Lệ Thanh.

-                                Nông Văn Khang.

-                                Nguyễn Thị Loan.

-                                Hoàng Nguyên.

      Ngoài ra bộ phận ca còn đảm nhiệm một số bài tiết tấu nói:

-                                Còn Cạng ( tiếng Tày).

-                                Cái mõ (tiếng Kinh).

-                                Tảo hôn.

-                                Chửi Mỹ.

-                                Chửi Diệm.

      Bộ môn nhạc với quy chế tổ chức là một quản hoàn chỉnh đã đảm nhiệm tất cả các tổng phổ nhạc múa và các ca khúc trong chương trình biểu diễn của Đoàn.

           Độc tấu và hòa tấu:

-                                Sáo sà lá (hòa tấu).

-                                Nhạc phướn (hòa tấu).

-                                Thài Cấu Thằng (hòa tấu).

-                                Độc tấu sáo trúc.

-                                Độc tấu sáo gáo.

 

        BỘ MÔN XIẾC

     Các tiết mục bộ môn xiếc biểu diễn (hầu hết học từ Đoàn xiếc Trung ương).

-                                Đạp trống.

-                                Xe đạp 1 bánh.

-                                Đi trên dây.

-                                Hãm ghế.

-                                Uốn dẻo.

-                                Chồng người.

-                                Ảo thuật.

-                                Thẩm công.

-                                Đứng trên đầu.

-                                Vòng qua cổ.

     Năm 1975-1976: Miền Nam giải phóng thống nhất đất nước. Trào lưu ca nhạc nhẹ tràn khắp miền Bắc. Một số cụm dân cư đông người đã có máy thu hình. Các Đoàn văn công ở miền Bắc nói chung, Đoàn ca múa nhân dân khu Tự trị Việt Bắc nói riêng gặp rất nhiều khó khăn trong việc sáng tác và tổ chức chương trình biểu diễn.

    Năm 1977-1978: Khu Tự trị Việt Bắc hoàn thành nhiệm vụ lịch sử của nó, không còn tồn tại đơn vị hành chính tự trị nữa. Đoàn văn công nhân dân khu Tự trị Việt Bắc có nhiều biến động về tổ chức, biên chế. Bộ môn kịch và xiếc giải thể, bộ môn nhạc rút gọn chỉ duy trì bộ môn ca, múa

   Năm 1979-1980: Từ ché độ bao cấp chuyển sang chế độ hạch toán.

     Đoàn còn tồn tại hay giải thể?! Có rất nhiều ý kiến khác nhau. Tổ chức Đoàn trong những năm này luôn không ổn định.

   Năm 1981-1982: Đoàn được Bộ Văn hóa - Thông tin và Cục nghệ thuật biểu diễn trực tiếp chỉ đạo, khẳng định lại chức năng nhiệm vụ, phương hướng phát triển nghệ thuật và tên gọi của Đoàn là: Đoàn ca múa dân gian Việt Bắc.

      Trên cơ sở đó, Đoàn đã tổ chức tiến hành sáng tác dàn dựng một chương trình nghệ thuật ca múa dân gian dân tộc tham gia hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 1983.     

-                                Múa: Khúc dạo đàn then (Kim Tiến, Đôn Tuyền).

-                                Múa: Đám cưới người Dao ( Kim Tiến, Đôn Tuyền, Vương Thào).

-                                Múa: Bắt cá (Kim Tiến, Đôn Tuyền).

-                                Múa: Những cô gái Lô Lô (Kim Tiến, Đôn Tuyền, Vương Thào).

-                                Múa: Gặp gỡ ngày xuân (Kim Tiến, Đôn Tuyền, Lê Khình).

-                                Hát nữa đi em (Phó Đức Phương).

-                                Khi chuyến hàng lên (Thái Cơ).

      Chương trình được đánh giá: Có tính nghệ thuật cao (Giải nhất Hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 1983). Tiếp theo những năm 1984 đến nay Đoàn ổn định lại tổ chức cán bộ, củng cố các bộ môn, quyết tâm thực hiện nền nghệ thuật theo nghị quyết Trung ương V của Đảng: phát triển nền nghệ thuật Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Đoàn đã sáng tác và dàn dựng những tác phẩm:

-                                Phiên chợ người Mông (Công Nhạc, Đặng Hữu Phúc).

-                                Múa: Ngày hội chưa tan (Lê Khình, Mai Đức Vượng).

-                                Múa: Trống đồng (Vương Thào, Đôn Truyền).

-                                Múa: Kỳ Yên (Lê Khình, Đôn Truyền).

-                                Múa: Cô gái  Cao Lan (Lê Khình, Đôn Truyền).

-                                Múa: Cầu Phúc (Vương Thào, Đôn Truyền).

-                                Múa Chuông (Vương Thào, Duy Cương).

-                                Múa: Vượt núi (Lê Khình, Phó Đức Phương).

-                                Múa: Ngày hội then (Vương Thào, Đôn Truyền).

-                                Múa tra nương (Vương Thào, Đôn Truyền).

-                                Tổ khúc múa: Quân then vượt qua ba cõi (Lê Khình, Phó Đức Phương).

-                                Múa: Những cô gái Phiêng Hào (Lê Khình, Phó Đức Phương).Được Bộ Văn hóa - Thông tin và  Cục nghệ thuật biểu diễn tuyển chọn đi biểu diễn giao lưu văn hóa với các nước trên thế giới.

-                                Múa: Những cô gái Lô Lô.

-                                Múa: Kỳ Yên.

-                                Múa: Đám cưới người Dao.

-                                Múa: Cô gái Cao Lan.

-                                Múa: Phiên chợ người Mông.

-                                Múa: Trống đồng.

-                                Múa: Những cô gái Phiêng Hào.

-                                Múa chuông.

-                                Múa: Gậy tiền.v.v…

           Trải qua 50 năm phát triển và trưởng thành, những thành tựu mà Đoàn đã đạt được là sự nỗ lực phấn đấu, học hỏi của tập thể cán bộ diễn viên Đoàn ca múa dân gian Việt Bắc, chắt chiu từ mạch nguồn văn hóa vô giá của các dân tộc vùng Việt Bắc, xây dựng chương trình tiết mục biểu diễn phục vụ nhu cầu thưởng thức văn hóa nghệ thuật, nâng cao đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc và được đồng bào hưởng ứng đón nhận bằng những tình cảm nồng ấm, đùm bọc đó là phần thưởng vô giá đối với Đoàn.

 

ĐỘI VĂN CÔNG LIÊN KHU MIỀN NÚI VIỆT BẮC

Thành lập tháng 5 – 1953

NÔNG VIẾT TOẠI            Dân tộc Tày         ĐẶNG HỮU TINH    Dân tộc Dao         

NGUYỄN ĐÌNH PHÚC     Dân tộc Kinh       BÀN SINH TIÊN       Dân tộc Dao         

ĐỖ MINH                           Dân tộc Kinh        LÝ VĂN THỦY        Dân tộc Tày         

LÊ VĂN KHÌNH                Dân tộc Nùng       LÝ THỊ ĐỨC             Dân tộc Tày         

ĐINH QUANG KHẢI        Dân tộc Tày          PHÙNG THỊ PHÉN  Dân tộc Nùng         

MÃ THẾ VINH                   Dân tộc Nùng       TIỀN THỊ TÂN         Dân tộc Nùng         

TRẦN THỊ LÂN                 Dân tộc Tày

 

 

LÃNH ĐẠO ĐOÀN CÁC THỜI KỲ

Trưởng đoàn                                             Phó đoàn

NÔNG VIẾT TOẠI           1953-1957       DƯƠNG ĐÌNH KHOÁT     1960-1976      

HOÀNG TUẤN                 1957-1959       NÔNG ÍCH ĐẠT                 1957-1959

ĐỖ MINH                          1960-1963        LÊ KHÌNH                          1984-1995

NÔNG VIẾT TOẠI            1963-1966       HOÀNG MINH HÙNG      1989-1993

ĐỖ MINH                           1966-1973       THÂN XUÂN ÂN              1995-1998

NGUYỄN ĐĂNG TỪ         1973-1990

VƯƠNG THÀO                  1990-1998

NGÔ ĐÌNH THÀNH          1998-2000

NSND Lê Khình

Nguyên Phó trưởng Đoàn  (1984-1995)

Các bài viết khác:
Đoàn Ca Múa Dân gian Việt Bắc - Gần nửa thế kỷ xây dựng và trưởng thành